Kilim: yıkama, kurutma ve bakım

Kilim, halıya göre daha kolay temizlenen ama renk akması açısından daha dikkat isteyen bir dokumadır. Tüysüz ve ince olduğu için kiri yüzeyde tutar ve 12-24 saatte kurur; buna karşılık yün atkı iplikleri ve sıklıkla doğal ya da el boyaları kullanıldığı için su ile temas eden renkler komşu bölgelere akabilir. Güvenli yöntem renk testi, en fazla 30 °C ılık su, pH nötr yün şampuanı ve ovmadan, bastırarak çalışmaktır. Değerli, eski ya da renkleri akma eğilimi gösteren kilimler uzmana verilmelidir.

Kilimi nasıl tanırsınız?

Kilim düğümsüz, tüysüz bir düz dokumadır. Desen, renkli atkı ipliklerinin çözgü ipliklerinin arasından geçirilmesiyle oluşur. Bu yüzden iki yüzü de neredeyse aynıdır ve ters çevrilerek kullanılabilir. Renk değişim çizgilerinde küçük yarıklar görülmesi tipiktir. Geleneksel kilimlerde atkı yündür, çözgü yün ya da pamuk olabilir. Cicim, zili ve sumak gibi teknikler de düz dokuma ailesindendir ve yüzeyde kabartma ya da atlama iplikler bulunabilir. Makine dokuması kilim görünümlü ürünler ise çoğu zaman pamuk ya da sentetiktir ve bakımı farklıdır.

Kilim neden dikkatli yıkanmalıdır?

Yün, alkali deterjan ve sıcak suyla keçeleşir ve çeker; ince bir dokuma olan kilimde bu çekme kenarlarda dalgalanma ve eğrilme olarak hemen görülür. İkinci ve daha büyük risk renk akmasıdır. IICRC, halı boyalarının uzun süreli nem, idrar, yüksek pH ya da agresif temizlik maddeleri nedeniyle akabildiğini, özellikle kırmızı ve mavi tonların zaman zaman fazla boyandığını ve ilk yıkamada akma eğilimi gösterdiğini belirtir. Kilimlerde koyu kırmızı ve lacivert alanların hemen yanında beyaz ya da açık zemin bulunması, akan rengi çok görünür kılar.

Kilim evde nasıl yıkanır?

1. Kilimi iki yüzünden süpürün ya da dışarıda silkeleyin; tüysüz yapı tozu kolay bırakır.
2. Her rengi ayrı ayrı test edin: ılık suyla ıslatılmış beyaz bezi birkaç saniye bastırın. Herhangi bir renk beze geçiyorsa yıkamayın, uzmana götürün.
3. En fazla 30 °C ılık suya pH nötr yün şampuanı ekleyin.
4. Kilimi temiz ve düz bir zemine yayın, çözeltiyi süngerle bastırarak uygulayın; ovmayın, fırçalamayın.
5. Aynı sıcaklıkta temiz suyla hızlı ve bol durulayın; son durulamaya az beyaz sirke eklemek renkleri sabitlemeye yardım edebilir.
6. Suyu çekçek ve havluyla bastırarak alın, kilimi asla burarak sıkmayın.

Dikkat: Kilimi suda bekletmek renk akmasının en sık nedenidir; yıkama hızlı yapılmalıdır. Çamaşır suyu ve amonyaklı ürünleri kullanmayın. Sirke kullanıyorsanız ortamda çamaşır suyu içeren hiçbir ürün bulunmamalıdır; ikisinin karışımı zehirli gaz oluşturur.

Kilim nasıl kurutulur?

Kilimi düz bir zemine ya da gerili bir yüzeye yayın, kenarlarını düzeltin ve hava akımı sağlayın. İnce yapısı sayesinde iyi havalanan ortamda 12-24 saatte kurur. Kilimi ip ya da balkon demiri üzerine katlayarak asmak, ıslak ağırlığın tek çizgide toplanmasına ve kalıcı iz oluşmasına neden olur; asacaksanız geniş bir yüzeye ve kısa süre için asın. Doğrudan güneş renkleri soldurur, kalorifer ve ısıtıcı ise yünü sertleştirir. Kuruma sırasında kenarlarda dalgalanma oluşursa kilimi düz bir zemine yayıp üzerine ağırlık koyarak birkaç gün bekletin.

Kilimde leke nasıl çıkarılır?

Dökülen sıvıyı kuru beyaz bezle hemen emdirin; kilim ince olduğu için sıvı kısa sürede zemine ulaşır, altına da havlu koyun. Ardından soğuk suyla nemlendirilmiş bezle dışarıdan merkeze çalışın. Protein lekelerinde yalnızca soğuk su kullanın. Renkli kilimlerde leke çıkarıcıyı doğrudan dokumaya uygulamayın; önce görünmeyen bir köşede deneyin. Leke rengi çevreye yaymaya başlarsa çalışmayı durdurun ve kilimi hızla kurutun.

Kilim ve halı karşılaştırması

Kilimde ne zaman uzmana gidilmeli?

Renk testinde herhangi bir renk beze geçiyorsa, kilim eski ya da antika değer taşıyorsa, kenar ve uçlarda açılma varsa veya kilimde evcil hayvan idrarı gibi organik bir kirlenme bulunuyorsa ev yıkaması yerine uzmanı tercih edin. Düz dokumalarda deneyimli bir uzman, renk sabitleyici durulama, kontrollü hızlı kurutma ve gerekirse kenar onarımı yapabilir. Daha önce akmış renkler kilimin arka yüzünde fark edilebilir; bu ipucunu uzmanla paylaşmak doğru yöntemin seçilmesine yardım eder. Onarım gerekiyorsa yıkamadan önce yapılmalıdır, çünkü açık uçlar yıkama sırasında hızla büyür.

Kilim nasıl saklanır ve kullanılır?

Kilimin kaymasını önlemek için altına nefes alan, keçe ya da doğal kauçuk bir ped koyun; bu aynı zamanda dokumayı aşınmadan korur. Kilimi altı ayda bir ters çevirip döndürmek aşınmayı ve güneş solmasını eşitler. Saklarken temiz ve kuru kilimi rulo yapın, katlamayın. Yün kilimler güve için cazip olduğundan pamuklu bir örtüyle sarıp kuru ve karanlık bir yerde saklayın ve birkaç ayda bir açıp havalandırın.

Kilimde yaygın hatalar

• Renk testi yapmadan yıkamak.
• Kilimi çamaşır makinesine atmak.
• Yıkama suyunda uzun süre bekletmek.
• Sert fırçayla atkı ipliklerini açmak.
• Kenar ve saçak açılmalarını yıkamadan önce onarmamak.

Eski ve el dokuması kilimler hem kültürel hem maddi değer taşır. Bu tür parçalarda ev yıkaması yerine, düz dokumalarda deneyimli bir uzmanın renk testine dayalı yıkaması her zaman daha güvenlidir.